Sigortada Rücu ve Sovtaj Nedir? İki Kavram, İki Ayrı Sonuç

Sigortada Rücu Nedir?

Sigortada rücu, zarar görene tazminatı ödeyen sigortacının bu tutarı zarardan sorumlu olan taraftan geri istemesidir. Kelime kulağa teknik geliyor ama sonucu çok somut: ödemenin yapılmış olması, o parayı kimsenin geri istemeyeceği anlamına gelmez.

Sovtaj ise bambaşka bir kavramdır ve rücuyla sık karıştırılır. Sovtaj, hasar görmüş aracın ya da parçalarının kalan ekonomik değeridir. Rücu tazminatın kimden tahsil edileceğiyle, sovtaj tazminatın ne kadar ödeneceğiyle ilgilidir. İkisini birlikte ele almamızın sebebi, ikisinin de hasar dosyasının sonunda cebinizden çıkan ya da cebinize giren tutarı doğrudan değiştirmesi.

Halefiyet ile Rücu Aynı Şey Değildir

Genel şart metinlerinde iki ayrı başlık görürsünüz: halefiyet ve rücu.

Halefiyet, sigortacının ödediği tazminat tutarınca hukuken hak sahibinin yerine geçmesidir. Yani kaskonuzdan ödeme aldığınızda, karşı taraftan talep etme hakkınız o tutar kadar şirkete geçer. Kasko genel şartları bunu açıkça düzenler ve sigorta şirketinin rücu talebini öncelikle ilgili risk için teminat sunan sigorta şirketine yönelteceğini, ilgiliye karşı rücu hakkını ise ancak o risk için sigorta teminatı bulunmadığında kullanabileceğini söyler.

Rücu ise sigortacının, kendi sigortalısına dönmesidir. Trafik sigortasında bunun mantığı şudur: zarar gören üçüncü kişinin hakkı her hâlükârda korunur; sigortacı ödemeyi yapar, sonra sözleşmeden doğan sebepler varsa sigortalısından tahsil eder.

Ayrımı kısaca şöyle özetleyebilirsiniz: halefiyette şirket sizin yerinize geçer, rücuda şirket size döner.

Trafik Sigortasında Rücu Sebepleri

Trafik Sigortası Genel Şartları rücu sebeplerini tek tek sayar. Başlıcaları şunlardır:

• Tazminatı gerektiren olayın, sigortalının ya da eylemlerinden sorumlu olduğu kişilerin kasti hareketi veya ağır kusuru sonucunda meydana gelmesi.
• Aracın, gereken sürücü belgesine sahip olmayan ya da ehliyetine geçici veya sürekli el konulmuş kişilerce kullanılması.
• Aracın uyuşturucu madde etkisinde ya da mevzuatta belirlenen seviyenin üzerinde alkollü kişilerce kullanılması.
• Yolcu taşımaya ruhsatlı olmayan araçlarda yolcu taşınması, istiap haddinin üzerinde yolcu veya yük taşınması, ruhsatsız araçlarda patlayıcı ve parlayıcı madde taşınması.
• Sigortalının riziko sonrası yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeniyle zarar miktarının artması.
• Aracın çalınması veya gasbı hâlinde, bu olayda sigortalının ya da sorumlu olduğu kişilerin kusurlu bulunması.
• Bedeni hasara yol açan kazalarda, zorunlu hâller dışında olay yerinin terk edilmesi ya da kaza tutanağı ve alkol raporu gibi belgelerin düzenlenmesi yükümlülüğüne aykırı davranılması.

Bir ayrıntıya dikkat edin: bu maddenin bazı ibareleri yargı kararlarıyla iptal edilmiştir ve genel şart metninin sonunda bu iptallere ilişkin dipnotlar yer alır. Rücu tartışmasına girdiğinizde metnin güncel hâline bakmak, ezberden hareket etmekten çok daha güvenlidir.

Rücu yalnızca trafik poliçesine özgü bir mekanizma da değildir. İş kazalarında sosyal güvenlik kurumunun işverene yönelttiği rücu talepleri de aynı mantıkla işler ve işveren sorumluluk sigortası kapsamında değerlendirilir.

Aynı metin bir de sigortacıya sınır çizer: sigortacı rücu sebeplerine dayanarak tazminat sürecini geciktiremez ve bu sebeplere dayalı bilgi ve belgeyi hak sahibinden talep edemez. Yani zarar gören, rücu tartışmasının tarafı değildir.

Rücu Talebi Geldiğinde Ne Yapmalı?

1. 1Talebin dayanağını yazılı isteyin. Hangi sebebe, hangi belgeye dayanıldığını görmeden cevap yazmayın.
2. 2Kusur tespitini kontrol edin. Ağır kusur iddiası çoğu zaman kaza anındaki belgelere dayanır; tutanağın nasıl doldurulduğu belirleyici olur. Doğru doldurmanın adımlarını kaza tespit tutanağı nasıl doldurulur yazımızda anlattık.
3. 3Sürücünün ehliyet ve alkol durumuna ilişkin resmî kayıtları toplayın. İddia bu başlıklardaysa savunmanın merkezi burasıdır.
4. 4Zamanaşımını hesaplayın. Rücu hakları, yükümlülüğün yerine getirildiği ve rücu edilecek kişinin öğrenildiği günden itibaren iki yılda zamanaşımına uğrar; sigortada zamanaşımı sürelerini ayrı bir yazıda tabloladık.
5. 5Uzlaşma teklifini aceleyle kabul etmeyin. Rücu tutarı, ödenen tazminatın tamamı olmak zorunda değildir; sigortacı ancak tazminatın kaldırılmasını veya azaltılmasını sağlayabileceği oranda rücu edebilir.

Rücu riskini büyüten davranışların çoğu, aslında poliçe alınırken ya da kaza anında yapılan basit hatalardır; bunları araç sigortasında yapılan hatalar yazımızda derledik.

Sovtaj Nedir, Bedeli Nasıl Belirlenir?

Sovtaj, hasarlı aracın hurda ya da ikinci el parça değeri olarak piyasada karşılığı olan tutardır. Tam hasar kararı verilen dosyalarda gündeme gelir ve iki senaryodan birine yol açar:

Kasko Sigortası Genel Şartları, hak sahibinin aracın hasarlı hâliyle sahibine terk edilmesine onay vermesi hâlinde, aracın riziko tarihindeki rayiç değeri ile hasarlı hâli arasındaki tutarın tazminat olarak ödenebileceğini düzenler. Yani ikinci senaryoda sovtaj bedeli sizde kalır, tazminat da o kadar azalır.

Sovtaj bedelinin hesabı standart bir formüle bağlı değildir; aracın yaşı, modeli, hasarın ağırlığı ve sağlam kalan parçaların piyasa karşılığı belirleyicidir. Tespit genellikle eksper aracılığıyla yapılır. Tam hasar kararının nasıl verildiğini ve aracın siciline hangi kaydın işlendiğini pert kaydı ve ağır hasar kaydı yazımızda ayrıntılandırdık.

Bildirilen sovtaj bedelinin bir aylık garantisi

Genel şartlarda çoğu sigortalının bilmediği bir koruma var: hak sahibinin onayıyla aracı hasarlı hâliyle sigortalıya terk ederek tazminatı ödemek isteyen sigortacı, tespit edip sigortalıya bildirdiği sovtaj bedelini bildirimden itibaren bir aylık süreyle sınırlı olarak garanti etmiş sayılır.

Bu hüküm pratikte şu anlama gelir: "aracı sende bırakalım, hurda değeri şu kadar" denildiğinde ve siz o değeri piyasada bulamadığınızda, bir ay içinde şirkete dönme imkânınız vardır. Sovtaj teklifini kabul etmeden önce aracın hasarlı hâlinin gerçekten o bedele alıcı bulup bulmadığını araştırmak için makul bir süreniz olduğunu bilin.

Kısmi hasarlarda da sovtajın küçük bir versiyonu işler: parçaların sigorta şirketi tarafından tedarik veya tazmin edilmesi hâlinde, talep etmesi koşuluyla hasarlı parçalar sigortacının malı olur.

Kaskonuzdan Ödeme Aldınız: Sırada Ne Var?

Kusuru karşı tarafta olan bir kazada kendi kaskonuzdan ödeme almak, hakkınızdan vazgeçmek anlamına gelmez. Sigortacı ödediği tutar kadar sizin yerinize geçer ve talebi karşı tarafın sigortacısına yöneltir. Sizin göreviniz bu aşamada bitmez: genel şartlar, sigortacının açabileceği davaya veya takibe yararlı ve elde edilmesi mümkün belge ve bilgileri vermeye sigortalıyı zorunlu tutar.

Bu yüzden kaza yerinde topladığınız malzeme yalnızca kendi dosyanız için değil, şirketin geri dönüş hakkı için de değerlidir: tutanak, tanık bilgisi, fotoğraf ve varsa kamera kaydı. Sigortalının bu yükümlülükleri yerine getirmemesi zarar miktarında artışa yol açarsa, artan kısım kendisine rücu edilebilir.

Bir başka pratik nokta: kaskodan ödeme alsanız bile, tazminatın karşılamadığı kalemler için karşı tarafa yönelttiğiniz talep hakkı sürer. Araçtaki değer kaybı bunun en bilinen örneğidir ve kendi kasko dosyanızdan bağımsız yürür.

Sovtajlı bir aracı satın alırken

Sovtaj bedeli üzerinden el değiştiren araçlar ikinci el piyasasında ciddi bir yer tutar. Bu araçlar genellikle onarılıp yeniden trafiğe çıkarılır ve fiyat avantajı da buradan gelir.

Satın alma tarafındaysanız bakmanız gereken tek şey aracın görünen hâli değildir: tescil belgesindeki kayıt, onarımın hangi parçalarla yapıldığı ve aracın gelecekte hangi teminatlarla sigortalanabileceği en az fiyat kadar önemlidir. Kayıtlı bir aracın kasko poliçesi düzenlenirken şirketlerin ek koşul araması ya da bazı teminatları kısıtlaması olağandır.

Rücu ve Sovtaj Poliçenize Nasıl Yansır?

Her iki kavram da bir sonraki yenilemede karşınıza fiyat olarak çıkar. Rücu edilen bir dosya, sigortalının risk profilini doğrudan etkiler. Sovtajlı kapanan tam hasar dosyaları ise aracın siciline işlenen kayıt üzerinden hem poliçe fiyatını hem ikinci el değerini değiştirir.

Temel çerçeveyi hatırlamak isterseniz zorunlu trafik sigortasının neleri karşıladığını ve kasko sigortasının kapsamını anlattığımız rehberler iyi bir başlangıç noktası. Diğer branşların metinlerine düzenleyici kurumun genel şartlar arşivinden ulaşabilirsiniz.

Hasardan Sonra Değil, Poliçeden Önce Kazanılır

Rücu ve sovtaj, çoğu sürücünün ancak kötü bir gün yaşadığında öğrendiği kavramlar. Oysa ikisinin de sonucunu belirleyen şey, poliçenin baştan nasıl kurulduğu: teminat genişliği, muafiyet, servis ve parça tercihi. Bu satırları teklif aşamasında karşılaştırmak, hasar gününde tartışmaktan çok daha kolay. tamamdır.com'da talebinizi teklife açtığınızda doğrulanmış acenteler tekliflerini canlı ekranda verir, kimliğiniz süreç boyunca gizli kalır ve telefonunuz teklif kabul edilene kadar hiçbir firmaya iletilmez. Poliçenizi bilerek seçmek için ücretsiz müşteri hesabı oluşturabilirsiniz.