Pert Kaydı ve Ağır Hasar Kaydı: Aracınız İçin Ne Anlama Gelir?

Pert Kaydı Nedir?

Pert kaydı, bir aracın kazadan sonra "tam hasar" kabul edilmesi ve bu durumun aracın tescil geçmişine işlenmesidir. Günlük dilde "pert oldu" denilen araç, sigorta terminolojisinde onarımı ekonomik ya da teknik olarak anlamlı olmayan araçtır. Bu kayıt bir kez oluştuğunda aracın kimliğine yapışır; ikinci el değerini, sigortalanabilirliğini ve satılabilirliğini kalıcı olarak etkiler.

Karışıklığın kaynağı, piyasada üç ayrı kavramın birbirinin yerine kullanılmasıdır: pert (tam hasar), ağır hasar kaydı ve hurda kaydı. Üçü farklı sonuçlar doğurur. Bir aracın ağır hasar görmesi otomatik olarak pert olduğu anlamına gelmez; pert kararı verilen her aracın da akıbeti aynı değildir.

Bu yazıda tam hasar kararının hangi ölçüte göre verildiğini, kayıtların birbirinden farkını, aracın değerine ve gelecekteki poliçelerine etkisini ve ikinci el alırken bu kaydın nasıl sorgulandığını sırayla ele alıyoruz.

Tam Hasar Kararı Nasıl Verilir?

Karar, tahminle değil, iki koşulun birlikte gerçekleşmesiyle verilir. Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları, onarım masraflarının zarar gören aracın rizikonun gerçekleştiği tarihteki değerini aşması ve aynı zamanda eksper raporuyla aracın onarım kabul etmez hâle geldiğinin tespit edilmesi durumunda aracın tam hasara uğramış sayılacağını düzenler.

Buradaki iki koşula dikkat edin: yalnızca maliyetin yüksek olması yetmez, aracın onarılamaz hâle geldiğinin de eksper raporuyla tespiti gerekir. Bu yüzden tam hasar kararı, tek başına bir yüzdeye indirgenemez.

Uygulamada sigorta şirketleri onarım bedelinin araç değerine oranı için kendi iç eşiklerini kullanabilir; bu oran ve hesabın hangi referansa göre yapılacağı poliçenizin özel şartlarında yer alabilir. Kendi poliçenizin bu maddesini okumadan "şu oranı geçerse pert olur" genellemesine güvenmeyin. Tespit sonucuna katılmıyorsanız izlenecek yolu eksper raporuna itirazı anlattığımız rehberde bulabilirsiniz.

Pert Kaydı Yalnızca Çarpışmayla mı Oluşur?

Hayır. Tam hasar kararı, teminat kapsamındaki her riskten sonra gündeme gelebilir. Yangın sonrası kablo tesisatı ve gövde bütünlüğü bozulan bir araç, sel suyunda kalarak elektronik aksamı ve motoru zarar gören bir otomobil ya da devrilme sonucu şasisi deforme olan bir araç, hiç çarpışma olmasa bile onarım kabul etmez hâle gelebilir.

Su baskını hasarlarında kritik nokta, aracın suyla ne kadar süre temas ettiği ve suyun motora ulaşıp ulaşmadığıdır. Bu tür dosyalarda eksper raporunun ayrıntısı, kaydın türünü belirleyen asıl unsurdur.

Rayiç Değer Hangi Referansa Göre Belirlenir?

Hesabın paydası aracın rayiç değeridir. Genel şartlara göre sigorta tazminatının hesabında rizikonun gerçekleşmesi anındaki rayiç değer esas alınır ve bu değerin hangi referansa göre belirleneceğine poliçede yer verilir.

Piyasada en yaygın referanslardan biri, Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği'nin yayımladığı Kasko Değer Listesi'dir. Liste, üye şirketlerin sigortaladıkları araçların kasko değerlerini belirlemesine yardımcı olmak için hazırlanır ve belirli bir model yılı aralığını kapsar. Aracınızın donanımı, kilometresi veya bakım geçmişi listedeki ortalamadan olumlu ayrışıyorsa bunu belgeleyerek dosyaya sunmanız, tam hasar sınırında kalan dosyalarda sonucu değiştirebilir.

Pert ile Ağır Hasar Kaydı Arasındaki Fark

İki kavramın ayrımı, aracın yeniden trafiğe çıkıp çıkamayacağında düğümlenir. Genel şartlar bu ayrımı belge düzeyinde de netleştirir: tam hasar hâlinde aracın hurdaya ayrıldığına dair hurda tescil belgesi sigortacıya ibraz edilmeden araç sahibine tazminat ödenmez. Onarımın mümkün olduğu ağır hasarlı araçlarda ise aracın trafikten çekildiğine dair belge aranır.

Tabloyu okurken şunu unutmayın: kaydın adı değil, aracın fiilî durumu belirleyicidir. Aynı şiddetteki iki kaza, aracın yaşına ve rayiç değerine göre birinde tam hasar, diğerinde kısmi hasar sonucu doğurabilir. Değeri düşmüş eski araçlarda tam hasar eşiği çok daha kolay aşılır.

Ortak nokta şudur: her iki kayıt da kalıcıdır ve aracın geçmişinden silinmez. "Kaydı sildirdim" iddiasıyla satılan araçlara temkinli yaklaşın.

Hurda ve Trafikten Çekme Kayıtları Ne Anlama Gelir?

Hurdaya ayrılan araç trafiğe çıkamaz; kimliği fiilen kapanır ve parçaları dışında ekonomik değeri kalmaz. Tam hasar ödemesinin hurda tescil belgesine bağlanmasının nedeni de budur: onarımı mümkün olmadığı tespit edilen bir aracın piyasaya sağlam gibi dönmesinin önüne geçilir.

Trafikten çekilen araç ise kayıt altındadır ancak yola çıkamaz. Onarım tamamlanıp ilgili tescil ve muayene işlemleri usulüne uygun yapıldığında yeniden trafiğe çıkması mümkündür. Bu tür bir araç fiyat olarak cazip görünebilir; buna karşılık geçmişi ilk sorguda ortaya çıkacağı için satarken aynı iskontoyu siz de vermek zorunda kalırsınız.

Bu ayrım satın alma kararında da işinize yarar. Ağır hasar kaydı olan bir araç, doğru onarıldıysa ve şasi bütünlüğü bozulmadıysa kullanılabilir; buna karşılık geçmişinde pert kaydı görünen bir aracın yeniden trafiğe çıkmış olması başlı başına bir soru işaretidir. Böyle bir araçta hem güvenlik hem sigortalanabilirlik ayrı ayrı sorgulanmalıdır.

Aracınız için ödenen tazminatın sonrasında sovtaj, yani hasarlı aracın kalıntı değeri konuşulur. Sovtajı kimin devralacağı ve tazminattan düşülüp düşülmeyeceği dosyanın ayrı bir kalemidir; ödeme öncesi bu konuyu yazılı olarak netleştirin.

Aracınız Tam Hasar Sayılırsa Ne Yapmalısınız?

Tam hasar kararı size tebliğ edildiğinde süreç bitmiş sayılmaz; birkaç kalemi netleştirmeniz gerekir.

1. 1Rayiç değer hesabını isteyin. Aracın hangi referansa ve hangi donanım kabulüne göre değerlendiğini yazılı olarak öğrenin.
2. 2Sovtaj tercihinizi belirleyin. Hasarlı aracı kendinizde bırakmak istiyorsanız sovtaj bedelinin nasıl belirlendiğini ve tazminattan nasıl düşüleceğini önceden konuşun.
3. 3Belge yükümlülüğünü planlayın. Hurda veya trafikten çekme işlemi tamamlanmadan ödeme yapılmayacağı için evrak sürecini erken başlatın.
4. 4Poliçe ve vergi tarafını kapatın. Aracın kaydı değiştiğinde trafik sigortası ve motorlu taşıtlar vergisi tarafındaki durumu da güncellemeniz gerekir.
5. 5Tespit yanlışsa itiraz edin. Rayiç değerin düşük ya da onarım maliyetinin yüksek hesaplandığını düşünüyorsanız yazılı itiraz hakkınız duruyor.

Kaydın Araç Değerine ve Poliçenize Etkisi

Pert kaydı, aracın ikinci el fiyatındaki en sert kırılma nedenlerinden biridir. Alıcı, aracın geçmişini birkaç dakikada sorgulayabildiği için bu kayıt pazarlık masasında hemen gündeme gelir. İskontonun büyüklüğü aracın yaşına, segmentine ve onarımın niteliğine göre değişir; ancak fiyat farkı hiçbir zaman "yok sayılabilir" düzeyde kalmaz.

Poliçe tarafında da tablo değişir. Kayıtlı bir aracın kaskolanması her zaman mümkün olmayabilir; şirket teminat kapsamını daraltabilir, muafiyet uygulayabilir ya da riski kabul etmeyebilir. Zorunlu trafik sigortası aracın kendisini değil üçüncü kişilere verilen zararı teminat altına aldığı için burada durum farklıdır. Kaskoda ise kaydın etkisini, primi belirleyen diğer başlıklarla birlikte kasko sigortasının kapsamını anlattığımız yazıda görebilirsiniz.

Kaza karşı tarafın kusuruyla olduysa değer kaybı talebi de gündeme gelir. Ancak tam hasar ödenen bir araçta tazminat zaten rayiç değer üzerinden yapıldığı için değer kaybı ayrıca istenemez. Bu iki talebin sınırını araç değer kaybının nasıl alınacağını anlattığımız yazıda ayrıntılandırdık.

İkinci El Alırken Pert Kaydı Nasıl Sorgulanır?

Araç almadan önce yapılacak en ucuz yatırım, geçmiş sorgusudur. Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi'nin e-Devlet üzerinden sunduğu sorgulama hizmetleri arasında kasko poliçe ve hasar bilgileri ile trafik ve kasko eksper raporlarının sorgulanması da yer alır.

Alım öncesi şu adımları sırayla uygulayın:

1. 1Aracın hasar geçmişini sorgulayın; ödenen hasarların tutarını ve tarihlerini not edin. Sorgulamanın nasıl yapıldığını Tramer sorgulama rehberimizde adım adım anlattık.
2. 2Ruhsat üzerindeki kayıtlara bakın: trafikten çekme veya hurda ibaresi var mı?
3. 3Aracı bağımsız bir ekspertiz noktasında kontrol ettirin; şasi ölçümü ve boya kalınlığı raporu isteyin.
4. 4Satıcının beyanı ile kayıtlar arasında fark varsa pazarlığa değil, vazgeçmeye hazır olun.
5. 5Alım kararı verdiyseniz sigortalanabilirliği önceden teyit edin.

Sorgu sonucunda karşınıza çıkan tutarları da doğru okumak gerekir. Yüksek tutarlı tek bir hasar kaydı, aracın ağır bir olay yaşadığına işaret edebilir; buna karşılık düşük tutarlı çok sayıda kayıt genelde kaporta ve boya işlerini gösterir. Kayıtların tarihleriyle aracın el değiştirme geçmişini yan yana koymak, satıcının anlattığı hikâyeyi doğrulamanın en pratik yoludur.

Kontrol edilmesi gereken diğer başlıkları ikinci el araç alırken sigorta kontrol listemizde toplu hâlde bulabilirsiniz.

Kaydı Olan Aracın Poliçesini Ararken

Pert kaydı ya da ağır hasar kaydı bulunan bir araçta teklif almak, standart bir araca göre daha zahmetlidir: bazı şirketler riski kabul etmez, bazıları teminatı daraltır, fiyat farkı da açılır. Tek tek acente aramak yerine talebinizi bir kez tanımlayıp firmaların size gelmesini beklemek bu noktada ciddi zaman kazandırır.

tamamdır.com'da ihtiyacınızı teklife açtığınızda doğrulanmış acenteler tekliflerini canlı ekranda birbirinin altına indirir; siz teklifi kabul edene kadar anonim kalırsınız, telefonunuz kimseye gitmez. Aracınızın geçmişini şeffaf biçimde belirtip gerçekten geçerli teklifler görmek için ücretsiz üye olup ilk ilanınızı verebilirsiniz.